KİŞİSEL

DİĞER

Dökümanlar


Online İşlemler    

Hızlı Erişim


Müzik

 


 

LIMONIIDAE

Yakın akraba olduğu Tipulidae ve Cylindrotomidae türleri gibi uzun bacaklı, ince ve narin yapılı vücutlu türleri içeren Limoniidae de Diptera takımının Nematocera alttakımına dahildir. Erginleri halk arasında sivrisineklerle karıştırılır, fakat sokucu iğneleri olmadığı için kan emmezler, sadece bitki özsularıyla beslenirler. Eutonia hariç, küçük ve orta büyüklükteki turna sinekleri olarak da bilinen Limoniidae dünya genelinde tanımlanmış yaklaşık 11 000 türle Diptera’nın en büyük familyaları arasındadır. Palearktik bölgeden ise 4 altfamilya dahil 88 cins ve 98 altcinse ait 1700’ü aşkın tür ve alttürü bilinmektedir (Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992). Avrupa’dan ise yaklaşık 650 türü bilinmektedir (Dienska, 1987; Krzeminski, 1984a). Ancak daha önce Limoniidae familyasının altfamilyalarından biri olan Pedicinae, ergin safhadaki bazı özelliklerinden dolayı Limoniidae familyası içinden çıkarılıp yeni bir familya yapılmıştır (Starý, 1992).

Rostrum kısadır (Elephantomyia, Helius ve Geranomyia’da uzamış). Nasus ve ocelli mevcut değildir. Maksillar palplerin son segmenti çoğunlukla kısa, önde bulunan iki segmentle yaklaşık aynı uzunluktadır (Şekil 1. 1 a). Antenler genellikle 14-16 segmentlidir. Ancak bazen az (Hexatoma), bazen de fazla (Ludicia) olabilir. Antenin kamçı segmentleri çoğunlukla basit yapılı oval, yuvarlağımsı veya silindirik olabilir. Bazen vücudun tamamı kadar veya daha da uzundur (Hexatoma ve Rhabdomastix). Rhpidia’da pectinat tip anten görülür (Şekil 1. 1 b). Thorax’ın mesonotal suturlar ‘V’ biçimli ve çapraz şekildedir. Kanatlar uzamıştır ve 2 anal damara sahiptir. Bu anal damarlar kanat kenarına kadar ulaşır. Kanat membranı macrotricha ve microtricha olmak üzere iki farklı yapıda kıl taşıyabilir (Şekil 1. 1 c ve e). Sc1 mevcuttur. Sc daima ya C ile kaynaşır ya da Sc ile C’nın her ikisine bağlanır (şekiller). Kanatlar bazen indirgenmiş (Niphadobata ve Chionea) olabilir (Şekil 1. 1 d).  Bacaklar genellikle çok uzun ve narindir. Eklem yerlerinden kolayca kırılabilir özelliktedir. Tibia’lar 1 veya iki apikal mahmuza sahiptir, ya da hiç bulunmayabilir. Abdomen genellikle uzun ve narindir (Dienska, 1987; Savchenko, 1989; Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992; Reusch & Oosterbroek, 1997).

 

a

 

                

Rhiphidia, ♂(sol), ♀ (sağ)                                        Limoniinae


 

                           b                                                          c

 

Chionea                                                                    Hexatominae

                      d                                                          e

Şekil 1. 1. Ergin bir limoniidin vücut yapısı, kısımları ve kullanılan terminoloji; a. Baş ve Thorax, b. Anten (Rhipidia), c. Kanat (Limoniinae), d. Chionea, e. Kanat (Hexatominae) (Reusch & Oosterbroek, 1997; Dienska, 1987).


 

 

Şekil 1. 2. Ergin bir limoniidin genital segmentlerinin yapısı, kısımları ve kullanılan terminoloji; a. ve b. Hypopyg, c. Ovipositor (Dienska, 1987).

Erkek terminali (Hypopyg, hypopyg) çoğunlukla türlerin ayrımında kullanılabilen çok çeşitli karakteristik yapılara sahiptir. Genellikle gonostylusların iki parçası mevcuttur; iç ve dış gonostylus, ama bazen bir veya üç parça halinde bulunabilir (Şekil 1. 2 a ve b). Dişi terminali (ovipositor) çok çeşitli şekillerde modifiye olmuştur, ama genelde iki parçalı valve’den oluşur. Cercuslar genellikle uzamış ve sivridir (Şekil 1. 2 c).

Tipik olarak hayat döngüsü kısa bir yumurta safhası (6-14 gün), 4 larval safha ile kısa bir pupa safhasından (5-12 gün) oluşur. Ergin safha da genellikle kısa sürer. Hayat döngüsü, çevresel faktörlere, bilhassa sıcaklık ve neme bağlı olmak üzere 6 haftadan kısa olabildiği gibi 4 yıldan da fazla olabilmektedir. Özellikle uzun hayat döngüleri arktik türlerde görülür. Bir çok tür sıcaklık ve yüksekliğe bağlı olarak yılda 1 veya 2 nesil verebilir (Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992; Reusch & Oosterbroek, 1997).

Yumurtalar suya, bataklığa benzer topraklara, bitki orijinli ayrışmış çeşitli organik çökeltilere (çürümüş odunlar, orman altı bölgeleri vb.) rutubetli yosunlara ve Hymenomycetes mantarlarına bırakılır (Savchenko, 1989).

Uzun silindirik yapılı olan larvaları, hemicephalic ve metapneustic’tir, nadiren apneustic’dir. Baş kapsülü belli, ön tarafta iyi sertleşmiş, ventralde ve bazen dorsalde derince oyulmuştur. Çoğu Hexatominae ve Eriopterinae’de 6 boylamsal çizgiye indirgenmiş düz, sert kısımlar bulunur. Baş kısmının 2/3’si veya daha fazlası prothorasic segmentlerin içine geri çekilebilir özelliktedir. Abdominal segmentler düz veya hassas kıl sıralarıyla çevrelenmiştir. Bu kıllar birkaç sürünücü şerit içinde veya etimsi bir çıkıntının üzerinde bulunur. Terminal segment posterior kıllara sahiptir. Spiracular disk genellikle 5 veya daha az çeşitli uzunluklarda olabilen lop benzeri çıkıntılarla çevrelenmiştir. Genellikle 4 anal lop mevcuttur (Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992; Reusch & Oosterbroek, 1997).

Larvalar genellikle yaşamlarının büyük bir kısmını sucul ve yarı sucul çevrelerde geçirirler. Pupasyon için kenarlara ya da daha kuru ortamlara hareket ederler. Genellikle az çok ıslak, organik toprak ve çürümekte olan vejetasyon içinde veya çaylar, göller, bataklıklar boyunca yada kütük yüzeylerinde bulunurlar. Diğer habitatları ise kuru topraklar (Dicranoptycha ve Cheilotrichia; Dicranomyia ve Limonia’nın bazı türleri), acı sular (Limoniini’nin bazı türleri), ıslak uçurumlar, alglerle desteklenmiş köprü kemerleri (Limonia, Orimarga, Elliptera, Dactylolabis’in bazı türleri), yosunlar veya ciğerotları (çeşitli Limoniinae mensupları), çayların içinde bulunan larvaların yaygın olarak beslendiği çürümüş odun veya kütükler üzerinde (Gnophomyia, Teucholabis, Lipsothrix), çayların kumlu veya küçük çakıllı, humuslu bölgeleri (bazı Eriopterinae), odunsu veya cıvık mantarlardır (Metalimnobia). Bir çok Limnophilinae türü karnivordur (Noll, 1985, Brinkmann, 1991; Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992; Reusch & Oosterbroek, 1997). Larvalar çürümekte olan sebzelerle, yosunlarla nadir olarak mantarlarla beslenirler (Limonia). Bazıları ise predatördür (Hexatoma).

Pupalar obtecta tipte olup uzun yapılıdır. Gözler çıkıntılıdır. Mesothorasic boynuzlar genellikle basittir ve uzun ya da kısa sensillalar içerir. Antenlere ait kınlar uzundur. Tarsal kınlar kenarlarda düzenlenmiş, üst üste binmemiştir. Abdomen paralel kenarlı veya oyuklar hariç az çok pürüzsüzdür. Anal segment genellikle dikenlere sahiptir. Özellikle Hexatominae’de abdominal dikenler ve kenar çıkıntı dikenleri mevcuttur (Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992; Reusch & Oosterbroek, 1997).

Limoniidlere ait bir çok tür, nemli ve sıcak ortamlara uyum göstermiştir. Erginler genellikle akarsu, dere kenarlarında bulunan tek yıllık otsu bitkilerin çalılıklarla karıştığı yerler ya da ormanlık alanlarda otsu bitkilerin ve eğreltilerin bol bulunduğu alanlarda, göl ve akarsu kenarındaki alt vejetasyon arasında bulunur. Ancak birkaç tür açık alanlarda, çayırlarda, kuru habitatlarda, hatta çöllerde yaşayabilirler. Bir çok tür bulundukları ortamlarda çok sayıda bireyle temsil edilirler ve özellikle kuşların, memelilerin, balıkların ve omurgasızların, özellikle örümcek ve predatör böceklerin besini durumundadır (Mendl, 1978; Brinkmann, 1991; Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992; Reusch & Oosterbroek, 1997).

Bağımsız Devletler Topluluğu olarak bilinen eski Rusya faunası da Savchenko tarafından ayrıntılı olarak incelenmiş ve toplam 786 limoniid türü bu bölgeden kaydedilmiştir (Savchenko, 1989). Limnofauna Europea’da ise Mendl (1978) tarafından Avrupa’dan bilinen 403 Limoniidae türünün ayrıntılı faunistik ve ekolojik özelliklerini de içeren bir listesi verilmiştir. Son yıllarda Avrupa’da bilhassa Almanya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Solovakya, Fransa, İtalya, Norveç, Litvanya gibi ülkelerde Limoniidae familyası üzerine faunistik ve ekolojik çalışmalarda artış gözlenmektedir. Bu çalışmalara göre Almanya’dan 284 (Noll, 1985; Mendl & Reusch, 1989; Schumann, 1992; Reusch & Oosterbroek, 2000), İsviçre’den 292 (Starý & Delmastro, 2001), İngilter’den 216 (Coe, 1950), İtalya’dan 250 (Starý & Oosterbroek, 1996; Starý & Delmastro, 2001), Litvanya’dan 194 (Podenas, 1992), Bulgaristan’dan 206 (Szilady, 1934; Lackschewitz, 1940b; Krzeminski, 1984a, Krzeminski & Starý, 1989; Mendl, 1986; Krzeminski & Starý, 1989; Starý & Krzeminski, 1993) tür ve alttür bilinmektedir. Bu ülkeler aynı zamanda en fazla türle temsil edilen ülkelerdir. Komşu ülkelerimizdeki limoniid türlerinin sayıları Çizelge 1.1‘de verilmiştir.

Çizelge 1.1. Limoniidae familyasının ülkemiz ve komşularımızda şimdiye kadar bilinen tür sayısı.

  

Ülkemizin Limoniidleri ile ilgili olarak rastlanılan en eski kayıt, Anadolu’dan kaydedilen Limonia nubeculosa ve Dicranomyia ornata türleridir (Lackschewitz, 1940a, Lackschewitz & Pagast, 1941). Daha sonra  Bursa’dan 3 tür (Eloeophila maculata, Erioptera lutea ve Ilisia  maculata), Amasya’dan 1 tür (Hexatoma (s.str.) fuscipennis) ve Ankara’dan 1 tür (Symplecta (Psiloconopa) stictica) olmak üzere 5 tür daha kaydedilmiştir (Lackschewitz, 1940a, 1940b). Ayrıca Nevşehir’den 1972’de Erioptera sp. kayıt verilmiştir (Tuatay, Kalkandelen ve Aysev, 1972). Daha sonra Hakkari’den 2 tür (Baeoura schachti ve Ellipteroides (Protogonomyia) quadridens loehmeri) ve Antalya’dan 1 tür (Ellipteroides (s.str.) bifastigatus) olmak üzere 3 tür daha kaydedilmiştir (Mendl, 1986, 1987a, 1987b). Son yıllara kadar yurtiçi hiçbir araştırmaya rastlanmamıştır. Sadece yurtdışından gelen araştırmacıların bu tarihe kadar yaptıkları rasgele örneklerin toplanması ve yurtdışına götürülüp teşhislerinin yapılmasına dayanan çalışmalar sonucunda Türkiye’den Limoniidae familyasına mensup 20 tür kaydedilmiştir (Savchenko, Oosterbroek & Starý, 1992). En son yapılan çalışmalarda Batı Karadeniz’den 7 tür (Koç, Özgül & Aktaş, 2005), Muğla’dan 24 tür (Koç ve ark., 2004) yeni kayıt olarak verilmiştir. Böylece Çizelge 1.1’de de görüldüğü gibi şimdiye kadar ülkemizden Limoniidae familyasına ait toplam 51 tür bilinmektedir.

Limoniidae familyasına ait toplam tür sayısı bakımından Bulgaristan en zengin (206 tür ve alttür), Suriye (2 tür ve alttür) ve Irak (1 tür ve alttür) ise en fakir komşumuzdur (Çizelge 1.1).

Türkiye, Limoniidae familyası türlerinin tercih ettiği iklim, habitat ve deniz seviyesinden başlayarak 5000 m.’ye yaklaşan yükselti farklılığı gösteren yaşam alanlarının çeşitliliği bakımından özel bir ülkedir. Sahip olduğu bu özelliklerden dolayı kıta özelliği gösteren ülkelerden birisidir. Ayrıca dünyada tespit edilmiş 25 biyolojik çeşitlilik alanından ikisi ülkemizi de kapsamaktadır. Bunlardan birisi Kuzey Anadolu-Kafkasya ılıman kuşak ormanları, diğeri de Türkiye’nin güneyini de içine alan Akdeniz havzası ormanları ve makiliklerdir.

Limoniidlerin hem larvaları hem de erginleri diğer hayvanlara besin teşkil etmeleri bakımından önemlidir. Çoğu kuş türlerinin yanı sıra balıklar, kurbağalar ve çeşitli omurgasız hayvanların besin kaynağını teşkil ederler. Çoğu tatlı su habitatlarında özellikle gölcük, dere ve selin oluşturduğu ovalarda limoniid larvaları yaprak döküntülerini parçalayarak diğer türlerin beslenmesi için daha küçük organik partiküller oluştururlar.

Tarımsal ürün zararlısı olarak bilinen larvaları özellikle zirai bitkilere (buğday, şeker kamışı, şeker pancarı, yonca, pamuk), ormanlardaki ağaçların kök ve genç sürgünlerine zarar verirler. Bitkilerin ya da fidanların sürgünlerini toprak üzerinden ya da altından keserek koparırlar. 

 

Sitemi

Ziyaretci Defteri       
  Oku
  Yaz
 

Biyoloji      

Sayaç

GÜNDEM


Laboratuar Dersleri


Bilgiler


 
 

Copyright© 2007 by Ok@n